ENDOmenda – istota choroby, diagnostyka, objawy, ból w przebiegu endometriozy.

Endometrioza – to choroba przewlekła, wyniszczająca, wciąż mało poznana, późno diagnozowana i zdecydowanie zbyt często bagatelizowana. 

Szacuje się, że cierpi na nią 10-15% kobiet w wieku rozrodczym! Średni czas postawienia diagnozy to 7-8 lat! Na całym świecie tak to wygląda.. Dlaczego? Ponieważ wciąż za mało wiemy o tej chorobie, jest niewielu lekarzy specjalistów, którzy zajmują się tą przypadłością. Nie bez znaczenia pozostają wciąż żywe mity o kobiecym zdrowiu.. że miesiączka musi boleć, kobieta wszystko zniesie, nie ma co się użalać, trzeba być dzielnym i przeć do przodu. S3x jest dla mężczyzn, więc jeśli kobietę boli to jakoś wytrzyma.

Na szczęście czasy się zmieniają a wraz z nią świadomość kobiet. My kobiety chcemy żyć w pełni i komfortowo, zadajemy pytania i chcemy odpowiedzi.

Co już wiemy o endometriozie?

Istotą choroby jest występowanie czynnych gruczołów endometrium oraz podścieliska poza błoną śluzową macicy. Ogniska endometriozy najczęściej znajdują się na narządach miednicy mniejszej, otrzewnej ale również mogą znaleźć się w każdej innej części ciała. Im dalej od miednicy, tym są mniejsze. 

Ogniska te reagują na zmiany w stężeniu hormonów. Co miesiąc, w czasie miesiączki, złuszczają się i krwawią. To prowadzi do powstania miejscowego stanu zapalnego, w wyniku czego tworzą się zrosty.

Co dalej? Ból, zaburzenia mobilności i funkcji narządów, zaburzenia płodności.

Ogniska endometrium zazwyczaj zajmują jajniki, więzadła macicy, zatokę Douglasa, powierzchnie otrzewnowe. Dużo rzadziej obejmują narządy jamy brzusznej, klatkę piersiową czy blizny.

Diagnozę można postawić na podstawie dokładnego badania ultrasonografii przezpochwowej. Przy podejrzeniu endometriozy głęboko naciekającej pomocne bywa badanie MRI. Oba badania nie są łatwe i wymagają dużego doświadczenia oraz eksperckiej wiedzy lekarza. Natomiast już na podstawie wnikliwego wywiadu (opis dolegliwości) oraz dokładnego badania fizykalnego (badanie wziernikiem oraz badanie dwuręczne) można postawić wstępną diagnozę. Prowadzone są badania nad markerami, których występowanie w surowicy krwi mogłoby ułatwić postawienie diagnozy. Oznaczenie markera CA-125 w surowicy krwi może ułatwić odróżnienie torbieli endometrialnej od innych torbieli łagodnych.

Objawy:

Ból w trakcie miesiączki (zaczynający się nawet 48h przed krwawieniem):

• zazwyczaj nie występuje od pierwszej miesiączki w życiu, narasta wraz z upływem czasu;
• ból ten jest silniejszy i bardziej odporny na działanie nlpz-ów niż przy “standardowej” miesiączce;
• z czasem ból zmienia charakter z cyklicznego na przewlekły;
• ból ten może być jedno bądź dwustronny, z uczuciem obrzmienia i ciężkości narządów miednicy mniejszej, może promieniować na okolicę krzyżową.

Dyspareunia, czyli ból w czasie współżycia:

• ból przy głębokiej penetracji, wynikający z pociągania więzadeł krzyżowo-macicznych;
• ból przy wejściu do pochwy, wynikający ze wzmożonego napięcia warstwy zewnętrznej mięśni dna miednicy.

Niepłodność:

• zrosty w obrębie przydatków, mogą utrudniać wyłapanie uwalnianej z jajnika komórki jajowej i jej transport przez jajowody;
• środowisko zapalne w płynie otrzewnowym (obserwuje się zwiększoną ilość mediatorów stanu zapalnego i płynu otrzewnowego u kobiet chorujących na endometriozę), które może uszkadzać plemniki i zaburzać zapłodnienie jajeczka, jego zagnieżdżenie oraz rozwój zarodka;
• obniżona zdolność macicy do przyjęcia i zagnieżdżenia zarodka wynikająca ze zwiększonego poziomu estradiolu.

Zaparcia, biegunki, krew w stolcu – wynikają ze stanu zapalnego ściany odbytnicy bądź jej zrośnięcia z okolicznymi tkankami.

• Endometrioza głęboko naciekająca może prowadzić do niecałkowitej niedrożności jelit, rzadko do całkowitej niedrożności.
• endobelly, wynikające z ograniczenia ruchomości jelit.

Dolegliwości ze strony pęcherza moczowego:

• parcia naglące, bolesne i utrudnione oddawanie moczu, wynikające z podrażnienia splotu miednicznego (przez np guzki na więzadle krzyżowo-macicznym).

Wodonercze:

• ból brzucha i upośledzona funkcja nerek, wynika z nacieku endometriozy na moczowody.

Ból blizny po operacjach na jamie brzusznej (np po cesarskim cięciu), jeśli jest cykliczny, może być spowodowany wszczepem endometriozy z tkankę bliznowatą.

Ból barku (szczególnie prawego), klatki piersiowej, krwioplucie, odma opłucnowa – wiążą się z występowaniem ognisk endometriozy w klatce piersiowej.

Obecnie wiadomo już, że endometrioza może rozwinąć się na każdym narządzie ciała. Odnotowano przypadki endometriozy w mózgu, na osierdziu, śledzionie czy języku. Ogniska endometriozy poza jamą macicy i brzucha są niezwykle rzadkie.

Ból kręgosłupa – wynikający z ograniczenia ruchomości narządów miednicy mniejszej oraz jelit.

BÓL w przebiegu endometriozy.

Dolegliwości bólowe są objawem bardzo trudnym do zmierzenia. Ból sam w sobie jest zjawiskiem subiektywnym. Jego natężenie zależy od osobniczych predyspozycji, doświadczeń, wrażliwości układu nerwowego, czasu trwania a także przekonań czy poziomu lęku. Ból w przebiegu endometriozy nie zależy od stadium choroby, rozległości nacieków czy rodzaju podjętego leczenia.

Część kobiet może chorować bez dolegliwości bólowych. Część kobiet może mieć niewielkie stadium zaawansowania z dolegliwościami tak dużymi, że ograniczają normalne funkcjonowanie. Inne endo kobiety będą miały znaczne zaawansowanie choroby i świetnie będą funkcjonować i zarządzać dolegliwościami. Endometrioza to choroba, która nigdy nie wygląda tak samo.

Odczucie bólu kształtuje się w mózgu i zależy od interpretacji bodźców z ciała przez układ nerwowy. Różne czynniki mogą modulować odczuwanie bólu, do tego stopnia, że może on trwać pomimo usunięcia pierwotnego ogniska. Dlatego tak ważne jest holistyczne podejście w leczeniu bólu, zwrócenie uwagi na aspekt emocjonalny, tryb życia, odżywianie i ogólną kondycję ciała. Skandaliczne jest stwierdzenie, że ból jest wymyślony czy nieprawdziwy.

Skąd bierze się ból w przebiegu endometriozy?

• cykliczne krwawienie z ognisk;
• makrofagi w płynie otrzewnowym, które produkują cytokiny i prostaglandyny;
• nacieki na nerwy bądź zrosty w okolicy nerwów miednicy mniejszej;
• mediatory stanu zapalnego pobudzają nocyceptory, które uwrażliwiają neurony w mózgu;
• zjawisko centralnej sensytyzacji, czyli mózg interpretuje bodźce jako bólowe, które w normalnych warunkach nie wywołałyby bólu;
• cross sensytyzacja, oddziaływanie podrażnionego organu na sąsiednie zdrowe.

Z endometriozą mogą korelować inne dolegliwości, które dość często występują wspólnie. Wiąże się to z podobnymi mechanizmami bólowymi, wspólnymi czynnikami ryzyka oraz zwyczajnie z anatomią.

Są to:

• zespół bolesnego pęcherza,
• zespół jelita drażliwego,
• neuralgia nerwu sromowego,
• wulwodynia,
• fibromialgia,
• mięśniowo-powięziowy zespół bólowy,
• zespół przewlekłego zmęczenia,
• migreny i napięciowe bóle głowy,
• dysfunkcje stawów skroniowo-żuchwowych.

Najprawdopodobniej poziom dolegliwości bólowych zależy od wielu czynników, od trybu życia, diety, stanu emocjonalnego, poziomu aktywności fizycznej, napięć w ciele, wcześniejszych doświadczeń bólowych oraz przekonań na temat własnego ciała.

Co za tym idzie, wydaje się, że tylko kompleksowa terapia może przynieść efekt. Opieka lekarza specjalisty-eksperta, wsparcie psychologiczne (bliskiej osoby, profesjonalne), odpowiednie żywienie, fizjoterapia, aktywność fizyczna, medycyna alternatywna (np. medycyna chińska).

źródła: Seema Chopra „Endometrioza” Edra Urban&Partner 2021; opinie ekspertów zasłyszane na konferencjach; wiedza ze szkoleń specjalistycznych.